Nghệ sĩ Minh Тâm-Tài Lương: Đôi chim liền cánh trên bầu trời nghệ thuật của kinh thành ánh sáng Ba Lê

0
133

Khi tên tuổi lên đến đỉnh cao thì đôi nghệ sĩ uyên ương Minh Тâm Tài Lương xa rời sân khấu để đi định cư ở nước Pháp.

Sau năm 1975, nghệ sĩ cải lương định cư tại Pháp gồm nhiều nghệ sĩ tài danh nhưng họ không được may mắn và thuận lợi trong việc hành nghề ca hát như các bạn đồng nghiệp ở Hoa Kỳ, một nơi mà nhiều tiểu ban có khí hậu ấm áp như ở quê nhà và có một cộng đồng người Việt định cư rất là đông đảo.

Ở Paris, khán giả thích xem hát cải lương có giới hạng vì số người Việt định cư ở Pháp quá ít, lại sống xa nhau, rải rác, thêm nữa các nghệ sĩ cải lương cũng phải có một việc làm sinh sống phù hợp với nhu cầu sở tại, khác với nghề hát cải lương.

Vì vậy tại kinh đô ánh sáng Ba Lê, tổ chức được những suất hát cải lương là một việc làm thiên nan vạn nan, ấy vậy mà các nghệ sĩ Minh Tâm – Tài Lương, Minh Đức – Kiều Lệ Mai, Minh Thanh – Kim Chi, Lý Kim Hải, Quốc Hương, Trần Nghĩa Hiệp – Bạch Nhân Trang, Hà Mỹ Liên, Hà Mỹ Xuân, Thanh Bạch – Bạch Lê thực hiện được những suất hát cải lương . Điều đó đáng cho chúng tôi ngã nón chào mến phục lòng yêu nghề hát của các bạn.

Nghệ sĩ Minh Tâm

Nghệ sĩ Minh Tâm, sinh quán ở tỉnh Bến Tre, lúc trẻ học trường Trung Học Bồ Đề, đến năm 1968 anh lên Saigon, học trường trung học Nguyễn Bá Tòng. Năm 1969, Minh Tâm và một người bạn học cùng trường đi học ca tân nhạc do danh ca Duy Khánh tổ chức dạy ở đường Hưng Đạo.

Tuy theo học ca tân nhạc nhưng Minh Tâm vẫn nuôi mộng được theo nghề hát cải lương nên anh thường đến các rạp hát Hưng Đạo và Quốc Thanh để xem hát, coi tập tuồng và xin ảnh nghệ sĩ thần tượng của anh lúc đó là Thanh Nga, Hùng Cường, Phượng Liên…

Nên nhớ là sau cái Tết Mậu Thân năm 1968, tình hình sân khấu cải lương xuống dốc một cách thê thảm vì tình trạng giới nghiêm ban đêm trong đô thành, các gánh hát chỉ hát được một suất hát chiều chúa nhựt hoặc phải đi lưu diễn ở các tỉnh miền Trung hoặc các quận, huyện miền Hậu Giang.

Nên nhớ là sau cái Tết Mậu Thân năm 1968, tình hình sân khấu cải lương xuống dốc một cách thê thảm vì tình trạng giới nghiêm ban đêm trong đô thành, các gánh hát chỉ hát được một suất hát chiều chúa nhựt hoặc phải đi lưu diễn ở các tỉnh miền Trung hoặc các quận, huyện miền Hậu Giang.

Trong thời điểm như vậy, Minh Tâm phải là người quá đam mê nghệ thuật hát cải lương nên anh mới bỏ học, theo gia nhập gánh hát Hoa Thế Hệ của ông bầu kiêm soạn giả Quang Phục.

Gánh hát Hoa Thế hệ gồm nhiều diễn viên trẻ, tuổi từ 16 trở xuống, có lúc được gọi là gánh đồng ấu Hoa Thế Hệ. Soạn giả Quang Phục là diễn viên danh ca của đoàn hát Thanh Minh trong những năm 1953 – 1955, đồng thời với các danh ca Năm Nghĩa, Ut Trà Ôn, Minh Tấn, Ut Nhị…

Ông bầu kiêm soạn giả Quang Phục đoàn Hoa Thế Hệ dạy Minh Tâm diễn xuất, nhạc sư Năm Hưng dạy ca. Nhạc sư Năm Hưng từng soạn cuốn sách Cầm Ca Cổ Nhạc, ghi đầy đủ 20 bài bản tổ và hàng trăm bài bản nhỏ dùng trên sân khấu cải lương từ các thập niên 40, 50, 60.

Gương mặt đầy triển vọng

Dưới sự chỉ dạy của minh sư Năm Hưng và Quang Phục, Minh Tâm tiến bộ rất nhanh. Anh học ca đầy đủ các bài bản thường được dùng trên sân khấu cải lương và khởi nghiệp bằng cách hát các vai phụ, làm vệ sĩ, đánh võ, như các nghệ sĩ đàn anh đã từng theo trình tự học nghề: vệ sĩ, kép con, kép cạnh rồi mới dần dần thủ những vai kép lớn.

Năm 1970, Minh Tâm gia nhập gánh hát Tân Dạ Lý của diễn viên Hoàng Ngọc An. Trên sân khấu đoàn Tân Dạ Lý, nghệ sĩ kiêm bầu gánh Hoàng Ngọc An thủ vai kép chánh, nghệ sĩ Tấn An nguyên là nghệ sĩ của đoàn hát Thanh Minh Thanh Nga, chịu trách nhiệm sân khấu. Minh Tâm đóng vai kép nhì, anh được Tấn An tận tình chỉ dạy nghề hát.

Năm 1973, nghệ sĩ Minh Tâm là một gương mặt sáng sủa đầy triển vọng trong giới nghệ sĩ trẻ lúc bấy giờ nên đoàn Xuân Liên Hoa mới thành lập đã ký hợp đồng mời Minh Tâm về hợp cùng nghệ sĩ Dũng Thanh Lâm làm thành một dàn kép chánh.

Lúc đó Dũng Thanh Lâm là một kép trẻ, đẹp trai, được các bầu gánh hát Dạ Lý Hương, Hùng Cường – Bạch Tuyết săn đón nên anh thường vắng mặt trên sân khấu Xuân Liên Hoa, nghệ sĩ Thanh Điền, người chịu trách nhiệm sân khấu Xuân Liên Hoa để tâm chỉ dạy nghề hát cho Minh Tâm, đưa Minh Tâm lên làm kép chánh thay cho Dũng Thanh Lâm để đóng cặp với đào chánh Hà Mỹ Xuân.

Năm 1976, đoàn cải lương Saigòn 3 thành lập, Minh Tâm được mời về đóng vai kép chánh, hát cặp với các nữ nghệ sĩ Thanh Kim Huệ, Tài Lương. Minh Tâm đã thành công trong các vai kép chánh trong tuồng Mái Tóc Người Vợ Trẻ, Một Cuộc Giải Phẩu, Nàng Sa Rết, Tình Ca Biên Giới, Quán Hương Tràm…

Ở đoàn cải lương Saigon 3, các nghệ sĩ Minh Vương, Thanh Kim Huệ và Minh Tâm – Tài Lương hợp thành một dàn diễn viên mạnh, so tài ngang ngữa với các diễn viên Ut Bạch Lan – Thành Được bên đoàn cải lương Saigòn 1, và cặp diễn viên Thanh Tuấn – Ngọc Bích ở đoàn cải lương Saigon 2.

Nghệ sĩ Tài Lương

Minh Tâm và Tài Lương kết hôn nhau năm 1978 và sau đó vài năm chúng tôi được tin hai nghệ sĩ tài danh nầy đi định cư ở nước Pháp hồi tháng 5 năm 1981.

Nghệ sĩ Tài Lương tên thật là Huỳnh Thị Tài Lương, sinh tại Saigon. Cha cô là ông Huỳnh Ngọc Châu, quê ở Bình Định, mẹ là người ở Bến Tre. Hai ông bà là chủ tiệm may “Ngọc Châu” ở đường Ngô Tùng Châu, một tiệm chuyên may âu phục nổi tiếng ở Saigon.

Tên Tài Lương là kỷ niệm một làng quê xa lắc xa lơ của cha cô. Đó là thôn Phú Nhuận, tổng Tài Lương, phủ Bồng Sơn, tỉnh Qui Nhơn. Cha cô đặc tên cô là Tài Lương, để nhớ tông Tài Lương và tên cho em gái của cô là Phú Nhuận để ghi nhớ thôn Phú Nhuận. Phú Nhuận là tên khai sinh của nữ nghệ sĩ Tài Linh. Tài Lương dùng tên thật của mình làm nghệ danh.

Nữ nghệ sĩ Tài Lương tốt nghiệp trường Quốc Gia Am Nhạc và Kịch Nghệ Saigon năm 1973. Tài Lương có thủ một vai trong phim Bóng Người đi do hãng phim Mỹ Vân thực hiện, chuyện phim của Nguyễn Phương, thầy Năm Châu làm đạo diễn. Năm 1976, cô Tài Lương được mời làm diễn viên chánh cùng với nữ nghệ sĩ Thanh Kim Huệ trong đoàn cải lương Saigon 3.

Nữ nghệ sĩ Tài Lương phong thái sang trọng, qúy phái, cách ca diễn tinh tế, có sức thuyết phục, vừa ra trường chỉ mới được vài năm đã trở thành đào chánh của một gánh hát đại ban.

Khi tên tuổi lên đến đỉnh cao thì đôi nghệ sĩ uyên ương Minh Tâm Tài Lương xa rời sân khấu để đi định cư ở nước Pháp.

Đôi uyên ương nghệ sĩ Minh Tâm và Tài Lương

Từ sau năm 1975 đến những năm đầu thập niên 80, người Việt mới định cư ở Hải ngoại gặp muôn vàng khó khăn trong việc hội nhập với đất nước tạm dung, hai nghệ sĩ Minh Tâm – Tài Lương cũng không ngoại lệ, phải học tiếng Pháp, phải học một nghề để sinh sống, phải tự tạo lập cơ ngơi bắt đầu từ con số không.

Năm năm sau, năm 1986, ổn định được cuộc sống, Minh Tâm và Tài Lương tham gia Hội nghệ sĩ trẻ (Association de jeunes artistes) do nghệ sĩ Chí Tâm tổ chức gồm có Tài Lương, Mỹ Hòa, Minh Tâm Ngọc Lựu, Hùng Tiến, Chí Tâm. Chí Tâm vừa là nhạc sĩ, diễn viên, họa sĩ trang trí và đạo diễn cho những suất hát của nhóm nghệ sĩ Minh Tâm Tài Lương.

Những dịp Các nghệ sĩ cải lương và Hồ Quảng ở Việt Nam được mời qua Pháp hát trong những dịp Tết Việt Nam đều được sự giúp đở và cộng tác của đôi uyên ương nghệ sĩ Minh Tâm và Tài Lương.

Trong cuộc sống và gia đình, Minh Tâm và Tài Lương thành đạt ở xứ người, có hai con, một trai một gái, đều học thành tài và có việc làm lương cao. Minh Tâm – Tài Lương không quên nghiệp Tổ nên mỗi khi có dịp biểu diễn nghệ thuật hát cải lương, Minh Tâm và Tài Lương như đôi chim liền cánh, bay lượng trên bầu trời nghệ thuật của kinh thành ánh sáng Ba Lê.

Cả hai mong ước sẽ tổ chức một suất diễn tại quê nhà, nơi sẽ có cả ba gia đình anh chị em cùng tham gia biểu diễn: Minh Tâm, Tài Lương, Tài Linh, Chí Linh, Vân Hà để tri ân tình cảm của công chúng đã dành cho họ quá nhiều trong suốt thời gian gắn bó với sân khấu.

Nghệ sĩ Tài Linh – Lý Тhần Phi: ‘Tôi yêu cải lương như мáυ тhịт, hơi thở’

Gác lại những vai diễn và niềm đam mê ánh đèn sân khấu, cô đào Tài Linh theo chồng sang Mỹ định cư rồi trở thành bà chủ tiệm nail, nhưng tình yêu dành cho sân khấu vẫn bất chấp thời gian.

Nghệ sĩ Tài Linh – Lý Thần Phi: ‘Tôi yêu cải lương như máu thịt, hơi thở’

Sau chuyến về nước hội ngộ cùng khán giả TPHCM và tổ chức liveshow tại Hà Nội vào năm 2011, nghệ sĩ Tài Linh hiếm khi xuất hiện trên sân khấu cải lương trong nước. Dẫu vậy, nhiều người vẫn không thể quên cô đào có giọng ca mùi mẫn, từng kết hợp với NSƯT Vũ Linh để trở thành cặp đào kép ‘đốn tim’ khán giả khi hoá thân thành những nhân vật có số phận éo le với cuộc tình đẫm nước mắt.

Ngã rẽ bất ngờ của cô nhân viên phòng vé

Nhắc đến các cô đào từng ca diễn với NSƯT Vũ Linh, cái tên đầu tiên được nhiều khán giả nhắc đến là nghệ sĩ Tài Linh. Hợp nhau từ ngoại hình, vóc dáng đến giọng ca, cặp đào kép Vũ Linh – Tài Linh có trên 15 năm diễn cùng nhau trên cả sân khấu lẫn video cải lương, cải lương truyền hình, từng khiến hàng triệu trái tim khán giả mộ điệu thổn thức.

Nghệ sĩ Tài Linh – Lý Thần Phi: ‘Tôi yêu cải lương như máu thịt, hơi thở’Trong cuộc bình chọn cặp đào kép được yêu thích nhất do Báo Sân khấu tổ chức vào thập niên 1990, cặp Vũ Linh – Tài Linh chỉ đứng sau Minh Vương – Lệ Thủy.

Rất ăn ý trên sàn diễn, là một trong những cặp đôi đẹp của sân khấu cải lương, nhưng khi NSƯT Vũ Linh đã là một tên tuổi được nhiều người biết đến thì nghệ sĩ Tài Linh chỉ mới bắt đầu đến với sân khấu cải lương từ vị trí… nhân viên bán vé ở Đoàn Cải lương Sài Gòn 3. Chị rẽ lối sang cải lương như một định mệnh.

Được sự khuyến khích của NSƯT Thanh Điền, Thanh Kim Huệ… ngoài giờ bán vé, cô gái Phú Nhuận (tên thật của nghệ sĩ Tài Linh) bắt đầu tham gia lớp ca cổ của thầy Duy Khanh (con của nhạc sĩ Vũy Chỗ).

Thời đó, Đoàn Cải lương Sài Gòn 3 có Đoàn Thanh niên với rất nhiều hoạt động, cô thanh niên Phú Nhuận là một trong những đoàn viên năng nổ, thường xuyên tham gia ca tân nhạc trong những chuyến đi biểu diễn của Đoàn.

Nghệ sĩ Tài Linh – Lý Thần Phi: ‘Tôi yêu cải lương như máu thịt, hơi thở’Ở Đoàn Sài Gòn 3 ba năm, vừa bán vé, vừa học nghề, lần đầu được bước ra sân khấu với vai quần chúng, chỉ ca một câu nhưng cũng đủ khiến chị lo lắng, hồi hộp đến mất ăn, mất ngủ.

Cho đến lúc đó, Phú Nhuận vẫn không nghĩ mình có thể trở thành một nghệ sĩ cải lương thực thụ.

Có lẽ cô gái Phú Nhuận được sinh ra để trở thành nghệ sĩ cải lương, nên dù chưa từng nghĩ đến nghề hát, hay khi đã bước lên sân khấu chị vẫn chưa đủ tự tin, thì “chất” nghệ sĩ vẫn toát lên trong thần thái, lời ca, cách diễn. Bấy nhiêu đủ để Đoàn Cải lương Nha Trang quyết định mời chị về làm đào chánh – bước ngoặt thứ hai trong cuộc đời Phú Nhuận. Khi ấy, chị 25 tuổi.

Một năm làm đào chánh ở Đoàn Nha Trang bên cạnh các NS Quốc Trầm, Phương Dung, Vương Tuấn, Lệ Huyền, cô đào Phú Nhuận được khán giả miền Trung nhớ đến qua các tuồng Công chúa tóc thơm, Cây gậy thần, Tình ca biên giới…

Nghệ sĩ Tài Linh – Lý Thần Phi: ‘Tôi yêu cải lương như máu thịt, hơi thở’Rời Đoàn Nha Trang, chị về đầu quân cho các đoàn tỉnh Tiếng ca Sông Cửu, Tây Ninh II, Long Giang, Vũng Tàu II, Cửu Long I… và đổi nghệ danh là Tài Linh. May mắn một lần nữa đến với nghệ sĩ Tài Linh khi chị được mời về Đoàn Cải lương Minh Tơ thay thế nghệ sĩ Thuỳ Dương.

Được sự chỉ bảo tận tình của NSND Thanh Tòng, cộng thêm tính siêng năng, cần cù, luôn khát khao học hỏi, từ đây tên tuổi cô đào Tài Linh vụt sáng với hàng loạt vai diễn: Hàn Tố Mai (Trảm Trịnh Ân), Điêu Thuyền (Phụng Nghi Đình), Chúc Anh Đài (Lương Sơn Bá-Chúc Anh Đài), Thái Bình công chúa (Thái Bình công chúa), Võ Tắc Thiên (Võ Tắc Thiên).

Nghệ sĩ Tài Linh có lẽ là một ngoại lệ hiếm hoi của sân khấu cải lương thời bấy giờ, vừa bắt đầu nổi danh với những vai đào chánh, chị vẫn chấp nhận làm mình xấu đi, già đi để hoá thân thành đào mụ. Dấu son của nghệ sĩ Tài Linh ở Đoàn Cải lương Minh Tơ là vai diễn Lý Thần Phi  (Bích Vân Cung kỳ án). Cho đến bây giờ, nhiều khán giả và giới làm nghề vẫn nhắc đến Lý Thần Phi của chị là vai diễn tốt nhất, chưa ai có thể thay thế.

Chị chân thành chia sẻ: “Thành công của người nghệ sĩ là có thể hoá thân thành tất cả các nhân vật và đủ sức làm khán giả yêu ghét với nhân vật của mình. Khi đó, đẹp hay xấu không quan trọng bằng diễn tốt hay diễn tệ. Tôi biết mình không có nhiều lợi thế nên càng có nhiều cơ hội được thử sức, tôi càng trân trọng nắm giữ và luôn cố gắng bằng tất cả khả năng”

NSƯT Vũ Linh và nghệ sĩ Tài Linh bắt đầu trở thành bạn diễn của nhau từ vở Lương Sơn Bá- Chúc Anh Đài trên sân khấu Đoàn Cải lương Trần Hữu Trang 2.

Cuối thập niên 1980, đầu 1990, phòng vé với những bảng hiệu có cặp đôi Tài Linh – Vũ Linh luôn trong tình trạng cháy vé. Khó thể nhớ hết Tài Linh – Vũ Linh đã đóng với nhau bao nhiêu tuồng cải lương, chỉ biết không ít tuồng, khi nhắc đến tên, khán giả sẽ nghĩ ngay đến cặp đào kép Tài Linh – Vũ Linh: Bản tình ca còn đó, Không bán tình em, Thanh Xà – Bạch Xà, Tôi không làm hoàng hậu, Chiêu Quân cống hồ, Nặng gánh giang sơn, Gánh cải Trạng nguyên, Thần nữ dâng ngũ linh kỳ, Phụng Nghi Đình…

Nghệ sĩ Tài Linh – Lý Thần Phi: ‘Tôi yêu cải lương như máu thịt, hơi thở’Năm 1991, khi giải Trần Hữu Trang tổ chức lần đầu tiên, cặp đôi đào kép Tài Linh – Vũ Linh đều đoạt Huy chương Vàng giải Triển vọng cùng các nghệ sĩ Thanh Thanh Tâm, Ngọc Huyền, Phương Hồng Thủy và Thanh Hằng.

Bình dị sau ánh hào quang

Năm 2004, nghệ sĩ Tài Linh đột ngột chia tay khán giả khi đang ở đỉnh cao sự nghiệp để theo gia đình định cư ở Mỹ, để lại cho khán giả nhiều tiếc nuối. Hỏi “Chị có buồn với lựa chọn của mình?”, nghệ sĩ Tài Linh hồn hậu trả lời: “Cởi bỏ xiêm y, mũ mão, lau chùi phấn son, tôi cũng chỉ là một người phụ nữ bình thường, gia đình vẫn là nơi yên ấm, hạnh phúc nhất.

Hạnh phúc của tôi là được cùng chồng con quây quần trong bữa cơm gia đình; được cùng chồng sắp xếp, dọn dẹp tổ ấm. Từ ngày thành người một nhà, anh đã từ bỏ ước mơ theo nghiệp thể thao để bước theo chọn lựa của tôi. Anh hy sinh cho tôi quá nhiều, đến một lúc nào đó, tôi cũng phải biết nghĩ đến chồng và các con, không thể chỉ nghĩ cho mình”.

Chị và ông xã là bạn học thời học sinh trung học, yêu nhau rồi nên vợ nên chồng. Hơn ba mươi năm chung sống, anh luôn là chỗ dựa vững chắc nhất của vợ dù chị là cô nhân viên hành chánh ở Đoàn Sài Gòn 3 hay đã là một nghệ sĩ nổi tiếng.

Tình yêu, sự hy sinh của anh dành cho gia đình đủ để chị chấp nhận ngừng nghiệp diễn khi đang ở đỉnh cao, để cùng chồng đoàn tụ với những người thân ở Mỹ.

Ít ai ngờ, ẩn sau vẻ hiền lành, mỏng manh của cô đào thương ấy là một ý chí mạnh mẽ, bền bỉ. Dường như chưa có khó khăn nào có thể “hạ gục” nghệ sĩ Tài Linh. Ở tuổi 40, chị tiếp tục đi học để trở thành chuyên viên chăm sóc thẩm mỹ.

Nghệ sĩ Tài Linh – Lý Thần Phi: ‘Tôi yêu cải lương như máu thịt, hơi thở’Buổi sáng học tiếng Anh, chiều “chạy show” lớp học thẩm mỹ tới tối, cứ vậy suốt 18 tháng ròng. Cực nhất là giáo viên lớp thẩm mỹ giảng bài bằng tiếng Anh, không thể hiểu bài ngay tại lớp, chị phải ghi âm tòan bộ buổi học để về nghe lại. Ngày đi học, tối về lo cơm nước, chăm sóc chồng con, xong việc chị lại mở máy nghe lại bài giảng ở lớp.

Hệt như hai mươi năm trước khi hàng đêm, lúc chồng con đã ngủ, chị một mình xuống bếp tập luyện cách nhấn nhá câu chữ, trau chuốt từng động tác của nhân vật để hoá thân thành Lý Thần Phi đầy u uẩn và cam chịu trong vở tuồng cổ Bích Vân Cung kỳ án.

Chị nói: “Tôi yêu nghệ thuật cải lương như máu thịt, như hơi thở, như chính cuộc sống của mình. Ngày mới qua Mỹ, phải thích nghi với cuộc sống mới nhưng tôi vẫn không thôi khát khao trở về để được đứng trên sân khấu, gặp lại khán giả thân thương”.

Để thỏa nỗi nhớ nghề, nghệ sĩ Tài Linh không ngơi luyện tập. Trong bộn bề mưu sinh nơi đất khách, chị luyện tập bất cứ khi nào có thể: lúc làm việc nhà, khi lái xe… vì sợ hơi bị “tù”, sợ thanh quản “cứng” không thể ngân nga luyến láy.

Nghệ sĩ Tài Linh – Lý Thần Phi: ‘Tôi yêu cải lương như máu thịt, hơi thở’Khi được mời đi hát ở Mỹ, chị cũng thuyết phục ban tổ chức để được hát cải lương, được diễn trích đoạn dẫu chị cũng rất nổi tiếng với nhiều bài hát tân nhạc trong các album Mưa bụi.

Tạm dừng các hoạt động nghệ thuật để tập trung lo cho tiệm nail, chăm sóc gia đình, nỗi nhớ sân khấu của chị phần nào được bù đắp bằng hạnh phúc viên mãn, khi cậu con trai duy nhất đã ổn định cuộc sống và cho chị “lên chức” bà nội.